Go! Politics: Gaming als cultuur

Special | 3 juni 2010 - In Nederland wordt kunst en cultuur gesubsidieerd om de sector te laten overleven, theatervoorstellingen vallen als een kaartenhuis in elkaar als hun subsidie weg zou vallen. In Nederland komen er steeds meer game-ontwikkelaars die games maken die volgens velen ook kunst zijn. Hebben zij dan geen recht op een bijdrage van de overheid of juist wel? In deze financieel zware tijden is het maar de vraag of je subsidies kan blijven ontvangen, laat staan dat er een nieuwe regeling komt voor de game-industrie.

Games = kunst?
De 1ste vraag die gesteld moet worden is of je games überhaupt kunst mag noemen? Als het kunst is dan nemen de kansen op een bijdrage van de overheid natuurlijk toe. De meningen zijn nogal verdeeld over deze kwestie. Als er gekeken wordt naar de enquête onder Gaming Only bezoekers dan geeft 27% van de gamers een volmondig ‘ja’ als antwoord op de vraag of games als kunst beschouwd mogen worden. 63% vindt games ook kunst, maar alleen in sommige gevallen. Een veelgehoord argument is dat veel games vaak een commerciële inslag hebben en eigenlijk alleen maar zoveel mogelijk geld willen verdienen. In sommige gevallen is er wel sprake van kunst, games als Flower, Heavy Rain en Okami zijn veelgenoemde voorbeelden. Dit zijn volgens velen van jullie bijzondere games die de titel ‘kunst’ verdienen.

Stof opwaaien
Het woord ‘kunst’ deed ook veel stof opwaaien. Veel mensen hadden voor zichzelf een eigen definitie van kunst. Volgens gamejournalist en hoofdredacteur van Bashers.nl Niels ’t Hooft is kunst iets dat wordt gemaakt door mensen die geen commerciële bedoeling hebben. “Je hebt makers die, in plaats van dat ze van buiten horen wat mensen willen, hun oren sluiten en van binnen luisteren wat ze willen maken. Er is dus een verschil van de entertainer die doet wat het publiek wil en de kunstenaar die zelf bedenkt wat hij zou willen maken. En af en toe komen er toch ook wel games langs die echt zijn wat de makers wilde maken, kunst dus,” aldus ’t Hooft.

Games zijn kunst!
Een aantal uitgevers was duidelijk, games zijn kunst! Roel Peeters van SEGA legt uit waarom, “elke game wordt grafisch volledig uitgetekend, er wordt een volledige storyline uitgeschreven, muziek wordt geschreven en ga zo maar door. Uiteindelijk krijg je hetzelfde effect als een film. Dat wordt ook als kunst gezien dus zijn games dat ook.” Een andere anonieme uitgever vindt games in sommige gevallen kunst. Om het bij de vergelijking met films te houden “bij films heb je sommige arthouse films dat echt kunst is, zo heb je ook een paar van die ‘arthouse’ games. Om een voorbeeld te noemen: ‘Electroplankton’ vind ik echt kunst.”

Canada is booming
Nu we weten wat de discussie rond gaming als cultuur een beetje inhoudt is het tijd voor de vraag waar het eigenlijk om gaat, moet de game-industrie meer gestimuleerd worden door de overheid?
Met die vraag kunnen we er eerst een heel goed voorbeeld bij pakken, Canada. In Canada wordt de game-industrie actief gestimuleerd door de overheid. Ze willen een broedplaats zijn van talent van deze vorm van nieuwe en creatieve media. Er zijn veel subsidies om game-ontwikkelaars en uitgevers aan te trekken, maar Canada gaat verder. Het heeft ook veel goede gamedesign-opleidingen om een kweekvijver van talent te creëren. Dit alles heeft als gevolg dat de Canadese game-industrie de laatste jaren explosief is gegroeid, ontzettend veel ontwikkelaars en uitgevers vestigen zich in Canada. Zo is het land uitgegroeid tot één van de grootste game-industrieën van de wereld, na de Verenigde Staten werken er in Canada de meeste game-ontwikkelaars. Het land staat zelfs hoger op de ranglijst dan Japan.

Economisch analist van de game-industrie bij PricewaterhouseCoopers, Ilja Linnemeijer vindt dat Nederland hier een voorbeeld aan kan nemen. “Canada heeft hele aantrekkelijke regelingen voor game-ontwikkelaars. Canada presenteert zich zelfs nadrukkelijk op game-events om game-ontwikkelaars naar Canada te trekken. Op dit moment doet Nederland daar niet veel aan maar ze zouden hier goed aan doen,” aldus Linnemeijer.

Creatieve industrie
In Nederland lijkt niet iedereen het zo rigoureus aan te willen pakken als Canada, wel vinden een aantal partijen dat de game-industrie gestimuleerd moet worden. GroenLinks heeft bijvoorbeeld al in het verkiezingsprogramma opgenomen dat de overheid de ontwikkeling van de creatieve industrie, inclusief games, moet stimuleren met een fonds voor subsidies en garantiestellingen bij investeringen. Op de vraag of Nederland een voorbeeld zou moeten nemen aan Canada en dus overheidsgeld aan zou moeten bieden in de vorm van subsidies of belastingvoordelen stelt Mariko Peters van GroenLinks het volgende, “naast subsidie voor innovatieve ontwikkeling behoren stimulerend fiscaal beleid en investeringsfondsen absoluut tot nuttige instrumenten waar GroenLinks al langer voor pleit.”

Ho maar, nee!
De partijen die niet veel heil zin in subsidies voor de game-industrie zijn D66, PvdA, VVD en de CU. Jeroen Dijsselbloem van de PvdA is duidelijk in zijn argumentie, “volgens mij zijn games commercieel zeer interessant. De game-industrie is een volwassen sector waar prima geld wordt verdiend. Ik sluit het niet meteen uit maar ik zie zo snel niet waarom er subsidie op zou moeten, er zit zo’n commerciële kracht achter de game-industrie.” Jeroen Dijsselbloem geeft overigens wel aan dat ontwikkelaars gebruik zouden kunnen maken van een bijdrage uit het innovatiefonds.

Boris van der Ham van D66 vindt de game-industrie per definitie internationaler dan Nederlandse toneel en film. Dit moet in Nederland volgens hem een beetje worden geholpen omdat het een klein taalgebied heeft. “Omdat games een internationaal karakter hebben hoeft het niet gesubsidieerd te worden”, zegt van der Ham. “Wel vind ik het helpen bij het opstarten van een industrie goed, maar om te overleven moet het toch echt op eigen benen kunnen staan. Dus het creëren van broedplaatsen is goed. Maar na dat duwtje in de rug moet je het wel zelf doen.”

Mark Harbers van de VVD is het hier helemaal mee eens. “De game-industrie zou gebruik kunnen maken van het fonds voor audiovisuele media. Maar ik zeg er wel bij dat subsidies niet zaligmakend zijn en volgens mij is het ook voor je eigen ego en eergevoel als ondernemer altijd het beste als je het zonder de overheid en subsidies kunt doen.” Toen we Harbers vroegen of kleine kunstzinnige ontwikkelaars dan niets zouden krijgen zei hij dat het wel mogelijk was, maar Harbers is heel erg terughoudend met dat soort subsidies, vooral ook omdat de VVD flink wil gaan bezuinigen op deze vormen van subsidie. Als hij deze ontwikkelaars al zou willen steunen dan dacht hij meer aan een belastingsvoordeel of een lagere leningrente wat voor startende ondernemers al tot de mogelijkheden behoort.



Voorzichtig
Ook de SP is voorzichtig met subsidies, maar houdt de deur wel open. Hans van Leeuwen van de SP reageert als volgt, “zo ver het een game is met een creatief element is het zeker een optie. Die games zijn er en zouden dus ook gesubsidieerd kunnen worden.” Van Leeuwen wil net als Boris van der Ham broedplaatsen creëren voor de industrie of bedrijfsplaatsen faciliteren. Overigens zegt hij dat je niet zomaar een industrie kunt subsidiëren omdat dit dan leidt tot concurrentievervalsing. Een onderwerp waar we deskundige Ilja Linnemeijer ook naar vroegen. Hij beaamde dat het kan leiden tot concurrentievervalsing. “Het zou heel goed kunnen dat het concurrentievervalsing zou zijn. Een bepaald land wordt wel heel erg aantrekkelijk en er zullen veel bedrijven zich vestigen in het desbetreffende land. Hetzelfde probleem ligt nu ook bij de Europese commissie omdat Frankrijk ook dergelijke subsidies heeft, dit is een ingewikkelde juridische kwestie,” aldus Linnemeijer.

Gamers
De politiek is dus niet altijd even positief als het aankomt op subsidies voor de Nederlandse game-industrie. Een groot deel zegt zelfs dat er geen speciale subsidies hoeven te komen. Maar wat vinden wij gamers er nou eigenlijk van? Uit de enquête is gebleken dat niet alle gamers het idee hebben dat subsidies noodzakelijk zijn. Iets minder dan een kwart van de respondenten vind subsidies niet nodig. Meer dan driekwart ziet dus wel heil in het stimuleren van de game-industrie. ”Het is een van de sterkst groeiende industrieën van de wereld, en omdat er zoveel mensen bij zijn betrokken is het belangrijk dat de overheid dit stimuleert,” aldus een respondent.

Amateuristisch
De gamers die dagelijks in aanraking komen met de game-industrie vinden dus voor het grote deel dat er wel subsidies moeten komen. Wie ook dagelijks in aanraking komen met games, of er zelfs midden in zitten, zijn de ontwikkelaars. De ontwikkelaars die wij hebben gesproken zijn allemaal van mening dat de overheid moest gaan subsidiëren. Collin van Ginkel van Two Tribes verteld waarom, “videogames vallen wat mij betreft in dezelfde categorie als bijvoorbeeld films. Er wordt erg veel geproduceerd in Nederland, maar wij hebben in vergelijking met andere landen (Frankrijk, Canada) enorm weinig steun vanuit de overheid. Geen financiële voordelen of subsidies of iets dergelijks specifiek gericht op de game sector. Dit zorgt er deels voor dat het een beetje amateuristisch blijft in Nederland.”

Onderbelicht
Van Ginkel noemt het ontbreken van steun van de overheid dus een oorzaak van de kleine game-industrie in Nederland. Op dit punt wordt hij gesteund door een aantal uitgevers. Zij geven namelijk aan dat de game-industrie het best ondersteund kan worden met subsidies voor ontwikkelaars. Daar ligt de wezenlijke kracht van deze industrie. Een kracht die volgens een anonieme uitgever onderbelicht wordt door de media. “Nederlandse mainstream media zouden ook meer moeten openstaan voor gaming. Nederland telt vele fantastische onafhankelijke ontwikkelaars, deze krijgen echter amper aandacht in de media.”



Subsidiëren of niet?
Vanuit de politiek staan weinig partijen te springen om de game-industrie echt een boost te geven. Niemand pleit voor specifieke regelingen die de game-industrie explosief moet laten groeien in Nederland. Alleen GroenLinks wil de creatieve industrie meer gaan ondersteunen, de rest van de partijen lijken gebukt te gaan onder de economische crisis en hebben hun prioriteiten ergens anders liggen. De ChristenUnie en de VVD willen bijvoorbeeld gaan snijden in de subsidies, kom dus niet bij hun aan voor een uitgebreide subsidieregeling voor de game-industrie.

Dit betekent niet dat de game-industrie helemaal geen steun krijgt, toen we analist Ilja Linnemeijer van PricewaterhouseCoopers vroegen van welke fondsen of regelingen de game-industrie gebruik kon maken, haalde hij eens diep adem en begon op te noemen, “De game-industrie kan gebruik maken van de WBSO subsidie, de innovatiebox (een fiscale tool), seed capital faciliteiten van EZ engarantiekredietregeling. Daarnaast kunnen bepaalde (serious) games ook overheidssteun krijgen onder specifieke subsidieprogramma’s zoals bijvoorbeeld Piek in de Delta of specifieke medische toepassingen. Er zijn dus al wel veel fondsen waar ze gebruik van zouden kunnen maken,” aldus Linnemeijer.

De vraag of we hier in Nederland op massale ondersteuning voor de game-industrie mogen rekenen is simpel te beantwoorden, nee. Niet alleen voelen veel partijen er niet voor, de vraag is of dit binnen de EU-regels wel mag en of er überhaupt geld voor zou zijn in deze moeilijke economische tijden. De bal lijkt vooral te liggen bij uitgevers en ontwikkelaars die met nog meer overredingskracht de politiek duidelijk moeten maken van het nut en de noodzaak van ondersteuning. Tot die tijd valt er, tenzij GroenLinks een absolute meerderheid behaalt, niet veel te verwachten van Den Haag.